Krótki fragment DNA może chronić komórki przed skutkami choroby Parkinsona

Naukowcy z norweskiego instytutu SINTEF opracowali syntetyczną cząsteczkę, która w badaniach laboratoryjnych chroniła ludzkie komórki przed stresem oksydacyjnym, powiązanym z chorobą Parkinsona. To jednak bardzo wczesny etap prac, a do leku jest jeszcze daleko.
Od nicienia do ludzkich komórek
Punktem wyjścia było odkrycie z 2021 roku. Badacze ze szpitala uniwersyteckiego w Oslo wyłączyli u nicienia C. elegans pewien gen i dzięki temu ochronili przed starzeniowym uszkodzeniem konkretny typ neuronów. To ten sam rodzaj komórek nerwowych, który ginie u osób z chorobą Parkinsona.
Gen odpowiada za enzym biorący udział w naprawie uszkodzonego DNA. Naprawa materiału genetycznego wymaga współpracy wielu enzymów, a Artem Komissarov z SINTEF porównuje to do mechaników podczas pit stopu w Formule 1. Okazuje się jednak, że ten proces nie zawsze nam służy. W doświadczeniach na ludzkich komórkach brak tego enzymu sprawiał, że mitochondria, czyli „elektrownie” komórek, lepiej znosiły stres oksydacyjny.
Jak działa „ściszanie” genu
Zespół z SINTEF stworzył syntetyczną cząsteczkę DNA zwaną ASO (oligonukleotyd antysensowny). Nie ingeruje ona w sam gen, tylko w jego „kopię roboczą” – mRNA, które przenosi instrukcję z jądra komórkowego do miejsc, gdzie powstają białka. Komissarov porównuje to do przepisu skopiowanego z książki w bibliotece: książka zostaje na miejscu, a niszczy się tylko kopię.
Można to uznać za odwrotność szczepionek mRNA przeciw COVID-19. Tam komórkom dostarcza się instrukcję produkcji białka, tu instrukcję się unieszkodliwia. Zaletą metody jest to, że działa jak ściemniacz, a nie włącznik światła: pozwala zmniejszyć produkcję enzymu, zamiast wyłączać gen całkowicie. Badacze chcą ustalić, jak bardzo da się ją ograniczyć, by uzyskać efekt terapeutyczny bez zbędnych skutków ubocznych.
Co pokazały testy
- Komórki linii HEK293, powszechnie używanej w laboratoriach (nie były to neurony), potraktowano substancją MPP+, stosowaną w eksperymentalnych modelach Parkinsona. Bez dodatkowej ochrony zginęło około 40% komórek.
- Gdy dodano kandydata na ASO, przeżyły wszystkie komórki w eksperymencie.
- Kilku obiecujących kandydatów obniżało aktywność genu o około 70%.
- Nawet przy bardzo wysokich stężeniach przeżywało 93% komórek, co sugeruje niską toksyczność.
Kandydatów wyselekcjonowano na własnej platformie laboratoryjnej SINTEF, w której roboty równolegle badają tysiące próbek i oceniają zarówno skuteczność, jak i toksyczność substancji.
Co to oznacza w praktyce
Dla pacjentów i ich rodzin to na razie wiadomość o kierunku badań, a nie o nadchodzącej terapii. Wyniki pochodzą z prostego modelu komórkowego, bez udziału neuronów, zwierząt ani ludzi. Sam Komissarov podkreśla, że to „bardzo wczesny etap”, a zdecydowana większość testowanych nowych leków kończy się porażką. Długofalowo celem jest lek spowalniający postęp choroby. Zespół zgłasza też patent na tę technologię i pracuje nad zastosowaniem jej w innych chorobach neurodegeneracyjnych.
Choroba Parkinsona dotyczy także tysięcy osób w Polsce, a starzenie się społeczeństwa zwiększa obciążenie chorych, ich bliskich i systemu ochrony zdrowia. Obecnie dostępne leczenie łagodzi objawy, natomiast terapie spowalniające samą chorobę pozostają głównie przedmiotem badań. Zanim jakikolwiek taki preparat trafiłby do pacjentów w Polsce czy innych krajach UE, musiałby przejść wieloletnie badania kliniczne i ocenę europejskich regulatorów.
Źródło: Medical Xpress – „Can a small DNA fix protect against Parkinson’s disease?”








